MOTOR VE ARAÇ TEKNİĞİ
ARACIN VE MOTORUN KISIMLARI
MOTORUN TANIMI VE ÇEŞİTLERİ
Motor : Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinalardır.
YANMA ÇEŞİTLERİNE GÖRE MOTORLAR
1- Dıştan yanmalı motorlar: Kullanmış olduğu yakıtı motorun dışında yakmasıyla güç üreten makinalardır.
2- İçten yanmalı motorlar : Kullanmış olduğu yakıtı motorun içinde yakmasıyla güç elde eden makinalardır. Günümüzde kullanılan tüm araçlar içten yanmalı motorlara sahiptir.
YAKIT ÇEŞİTLERİNE GÖRE MOTORLAR
1- Benzinli motorlar: Yakıt olarak benzin ve LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı) kullanılan motorlardır.
2- Dizel motorlar : Yakıt olarak Motorin (mazot) kullanılan motorlardır. Dizel motorlarda; silindirler içerisine yalnızca hava alınır, ısınmış havanın üzerine enjektörler mazot püskürterek ateşleme yaparlar.
Benzinli motorlarda; silindirler içerisine yakıt+hava karışı alınır, bujiler vasıtasıyla ateşleme yapılır.
ZAMANLARINA GÖRE MOTORLAR
İki zamanlı motorlar; Krank milinin her turunda (360 derece) ve pistonların iki hareketiyle bir iş zamanı meydana getiren motorlara denir. Motorsikletler de, küçük deniz araçlarında, ufak ilaçlama motorlarında kullanılabilirler.
İki zamanlı motorun oluşum sırası:
1- Emme- sıkıştırma
2- Ateşleme- egzoz
3- Dört zamanlı motorlar: Krank milinin her iki turunda ( 720 derece) ve pistonların dört hareketiyle bir iş zamanı meydana getiren motorlara denir.
Dört zamanlı motorun oluşum sırası:
1- Emme : Benzinli motorda karışımın, dizel motorlarda havanın silindirler içerisine alındığı zamandır.
2- Sıkıştırma : Sıcaklık ve basıncın elde edildiği zamandır.
3- Ateşleme: Silindirlerde yanma işleminin sağlandığı zamandır.
4- Egzoz: Yanmış gazların dışarıya atıldığı zamandır.
SOĞUTMALARINA GÖRE MOTORLAR
1- Hava soğutmalı motorlar
2- Su soğutmalı motorlar.
MOTORUN BELLİ BAŞLI PARÇALARI
1- Karter: Motor yağlama yağına depoluk eder.
2- Silindir Bloğu: Pistonlara ve krank miline yataklık yapar,motorun ana gövdesidir.
3- Silindir Kapağı: Silindir bloğunun üzerini kapatarak yanma odalarını oluşturur.
4- Subap(Külbütör) Muhafaza Kapağı: Motoru dış etkenlere karşı koruyan dış kapaktır.
5- Radyatör: Soğutma suyuna depoluk eder.
6- Manifoltlar (emme-egzoz): İki çeşit manifolt vardır.Genel olarak toplama ve dağıtma görevi yaparlar.Emme manifoldu karbüratörde karışmış olan karışımın silindirlere dağıtılmasını,egzoz manifoldu ise yanmış gazların toplanarak egzoz borusuna geçişini sağlar.
7- Endüksiyon Bobini: Akümülatörden gelen 12 voltluk akımı 15000-25000 volta yükseltir.
8- Buji: Ateşleme yapar(benzinli motor parçası)
9- Enjektör: Ateşleme yapar (dizel motor parçası)
10- Subap: Emme ve egzoz subabı olarak iki çeşittir.Toplama ve dağıtma görevi yapar.
11- Karbüratör:Yakıt ile havayı 1/15 oranında karıştırır.(benzinli motor parçası)
12- Marş Motoru: Motora ilk hareketi verir.
13- Alternatör: Araç için gerekli elektriği üretir.
14- Distribütör: Bujilere sırası ile elektrik dağıtır. (benzinli motor parçası)
15- Krank Mili (ana mil): Pistonun doğrusal hareketini,piston kolu yardımıyla dairesel harekete çevirir.
16- Piston: Yanma sonucu oluşan gaz basıncını mekanik enerjiye çevirir ve motor zamanlarının meydana gelmesini sağlar.
17- Eksantrik (kam) Mili: Distribütöre,subaplara,yağ pompası ve yakıt pompasına hareket verir.
RODAJ SÜRESİ:
Yeni alınmış motorda motor parçalarının birbirine alışma süresidir.Bu süre içerisinde ani duruş-kalkış yapılmaz,hızlı gidilmez,yaklaşık her vitesin3/4’kadar hız yapılır.
AKÜMÜLATÖR (BATARYA) GÖREVİ:
kimyasal enerjiye çevirerek depo Elektrik enerjisini,eden ve gerektiğinde kimyasal enerjiyi,elektrik enerjisine dönüştürerek geri veren parçaya akümülatör (batarya) denir.
ARIZALAR VE BAKIMLARI
Akü bağlantısı yapılırken artı (+) kutup (+) ile (-) kutup eksi (-) ile paralel olarak bağlanmalıdır.Akü takviyesi yapılırken de aynı bağlantı gerçekleştirilmelidir.
Dijital göstergeli araçlarda akü takviyesi yapılmaz.
(+) kutup başı kalın, (-) kutup başı ince görünüme sahiptir.
Kışın akümülatörün donmaması için tam şarj ettirilir.
Kutup başlarında meydana gelen oksitlenmelerin temizliği,ılık su veya zımpara ile yapılabilir.Kutup başlarında kısa sürede oksitlenme oluşmaması için bağlantıdan önce kutup başlarına çok az miktarda gres yağı sürülebilir.
Elektrolik içerisindeki su zamanla buharlaşarak seviyenin düşmesine sebep olur.Seviye düştüğünde plakaların 1-1,5 cm üzerine kadar saf su ilave edilmelidir.
Akünün yüzey kısmı kurur ve temiz olmalıdır.Akü yüzeyinde pisliklerin birikmesi akünün kendiliğinden boşalmasına sebep olur.
Herhangi bir yangın esnasında Akü kutup başları sökülmelidir.
MOTORUN TANIMI
Kimyasal enerjiyi(Benzin veya motorin)ısı enerjisine,ısı enerjisini de mekanik enerjiye çeviren makinelere MOTOR denir.
MOTOR ÇEŞİTLERİ
A. Yakıttan Yanma Yerine Göre Sınıflandırılması :
1. İçten yanmalı motorlar
2. Dıştan yanmalı motorlar
B. Zamanlarına Göre :
1. Dört zamanlı motorlar
2. İki zamanlı motorlar
C. Yakıt Çeşitlerine Göre :
1. Benzinli motorlar
2. Dizel motorlar
3. LPG motorlardır
D. Soğutma Sistemine Göre :
1. Su soğutmalı motorlar
2. Hava soğutmalı motorlar
MOTORUN BELLİ BAŞLI KISIMLARI
- Silindir (Motor) Bloğu
- Silindir Kapağı
- Karter
- Sübap (Külbütör) Kapağı
- Radyatör
- Karbiratör
- Hava Filitresi
- Manifoltlar (Emme ve Ekzost)
- Yağ Filitresi
- Endiksiyon Bobini
- Buji
- Krank Mili
- Piston
- Piston Kolu
- Yağ Pompası
- Yakıt Pompası(Benzin Otomatiği)
- Distribütör
MOTORLARDA İŞ OLUŞUMU( 4 ZAMANLI)
1. Emme Zamanı :
Benzinli motorlarda birinci zamanda karbüratörün hazırladığı benzin-hava karışımı,emme manifolduldan
geçerek açılan emme subabından silindir içerisine alınır. Bu alım işlemi alt ölü noktaya kadar devam eder.
2. Sıkıştırma Zamanı :
Bu zamanda içeriye alınan benzin-hava karışımı üst ölü noktaya kadar sıkıştırılır.
3. Ateşleme (İş) Zamanı :
Bu zamanda sıkıştırılmış olan benzin-hava karışımı buji ile ateşlenir. Bu zamanda motorun çalışması için gerekli olan iş elde edilir.
4. Ekzost Zamanı :
Bu zamanda yakılmış olan benzin-hava karışımı ekzost sübabı açılır ve ekzost manifoldu yardımıyla dışarı atılır.
YAKIT SİSTEMİ
Yakıt sisteminin olması gerektiği gibi çalışması motorun yakıt sarfiyatına sebep olmayacağı gibi birde
motorda beklenen performansı almamızı sağlayacaktır.
ATEŞLEME SİSTEMİ:
Bir motordan beklediğimiz verimi alabilmek için, yakıtın düzgün bir şekilde ateşlenmesi gerekmektedir.
Nitekim motordaki verimi tam olarak olabilmek için bu sistemin tam olarak çalışması gerekmektedir.
YAĞLAMA SİSTEMİ:
Birbiri üzerinde çalışan elemanların aşınmasını aşırı ısınmasını önlemek,çalışan elemanların üzerinden
kopan parçacıkları taşıyarak optimum çalışma ortamı sağlayan sisteme Yağlama Sistemi denir.
SOĞUTMA SİSTEMİ:
Motorda silindir içinde oluşan ateşleme ve yanma sonucu sıcaklık 1800-2500 C kadar yükselir. Sonuç
olarak , bu sıcaklıkta elemanların uzun süreli çalışamayacağını düşünürsek motor içindeki sıcaklığın
düşürülmesi gerektiği ortaya çıkacaktır. İki biçimde soğutma sistemlerini ayırabiliriz.
- Su Soğutmalı
- Hava Soğutmalı
MARJ SİSTEMİ:
Dizel ve benzinli motorlarda,motorun çalışması için ilk hareketi sağlayan sistemdir.
ŞARJ SİSTEMİ:
Motor çalıştığı zaman mekanik enerjiyi elektrik enerjisine dönüştüren sisteme Şarj Sistemi denir.
Motorlu araçlarda elektrik ihtiyacını karşılar ve aküyü şarj eder.
GÜÇ AKTARMA SİSTEMİ:
Motorda elde edilen mekanik enerjisinin hareket aksamları vasıtası ile harekete
dönüştüren sisteme denir. Şekilde elemanlarını görmek mümkündür.
FREN SİSTEMİ:
Bir aracı durdurmak kadar önemli olan bir şeyde zamanı gelince durdurabilmektir.
Sonuç olarak fren sistemi araç ve sürücü tarafından oldukça önemli bir sistemdir.
ÖN DÜZEN SİSTEMİ:
Bir aracı istenilen tarafa yönlendirebilmek için kullanılan sistemdir.